آنجا که پیشگیری، پیش از بحران آغاز می‌شود

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی گیل رسا از ماسال، آسیب‌های اجتماعی، بیش از آن‌که ناگهانی و پر سر و صدا بروز پیدا کنند، آرام و تدریجی شکل می‌گیرند. در بسیاری از خانواده‌ها، بیکاری، فقر آموزشی، اعتیاد پنهان یا فرسایش روابط خانوادگی، زنجیره‌ای از مسائل را ایجاد می‌کند که اگر به‌موقع دیده نشود، به بحران‌های جدی‌تری منجر خواهد شد.

در این میان، نقش نهادهایی که تماس مستقیم و مستمر با اقشار آسیب‌پذیر دارند، تعیین‌کننده است. یکی از این نهادها، کمیته امداد است؛ جایی که مددکاران آن نه‌تنها با پرونده‌ها، بلکه با زندگی واقعی انسان‌ها مواجه‌اند. من، به‌عنوان کارمند این نهاد، سال‌هاست در مواجهه مستقیم با خانواده‌هایی قرار دارم که هر کدام، قصه‌ای متفاوت از آسیب‌های اجتماعی دارند.

برخلاف تصور عمومی، بسیاری از آسیب‌ها در خانواده‌هایی رخ می‌دهد که در نگاه اول «عادی» به نظر می‌رسند. تجربه‌های میدانی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مراجعان، پیش از آن‌که گرفتار بحران شوند، نشانه‌هایی از فروپاشی اجتماعی را بروز داده‌اند؛ نشانه‌هایی که با آموزش، گفت‌وگو و حمایت به‌موقع، قابل کنترل بوده است.

یکی از مهم‌ترین راهبردهای کمیته امداد در سال‌های اخیر، حرکت از رویکرد درمان‌محور به سمت پیشگیری اجتماعی بوده است. این رویکرد، مددکاران را از نقش صرفاً حمایتی خارج کرده و به کنشگرانی فعال در حوزه آموزش، توانمندسازی و آگاه‌سازی تبدیل کرده است. برگزاری کلاس‌های مهارت‌های زندگی، مشاوره خانواده، حمایت تحصیلی از فرزندان و پیگیری مشکلات معیشتی، تنها بخشی از این اقدامات است.

ارتباط چهره‌به‌چهره با مددجویان، به مددکاران امکان می‌دهد پیش از آن‌که یک آسیب اجتماعی آشکار شود، نشانه‌های آن را شناسایی کنند. تجربه‌هایم نشان می‌دهد بسیاری از مشکلاتی که امروز به‌عنوان «آسیب اجتماعی» شناخته می‌شوند، اگر در مراحل اولیه جدی گرفته شوند، اساساً به بحران تبدیل نخواهند شد.

نکته قابل توجه آن است که مقابله با آسیب‌های اجتماعی، صرفاً در پرداخت کمک‌های مالی خلاصه نمی‌شود. آنچه بیش از همه اثرگذار است، بازگرداندن حس کرامت، اعتمادبه‌نفس و امید به خانواده‌هاست. بسیاری از مددجویان، بیش از حمایت مالی، به شنیده‌شدن و دیده‌شدن نیاز دارند.

در شرایطی که جامعه با پیچیدگی‌های بیشتری در حوزه آسیب‌های اجتماعی مواجه است، تجربه‌های میدانی کمیته امداد نشان می‌دهد هر جا پیشگیری جایگزین برخورد دیرهنگام شده، هزینه‌های اجتماعی کاهش یافته و فرصت بازگشت به زندگی طبیعی برای خانواده‌ها فراهم آمده است.

این تجربه‌ها یادآوری می‌کند که مقابله با آسیب‌های اجتماعی، پیش از آن‌که یک اقدام مقطعی باشد، نیازمند نگاه انسانی، پیوسته و مسئله‌محور است؛ نگاهی که از دل ارتباط مستقیم با مردم شکل می‌گیرد، نه صرفاً در قالب آمار و گزارش‌های رسمی.